Gwary Północnego Podlasia
Stowarzyszenie Dziedzictwo Podlasia, Bielsk Podlaski – Puchły 2008
ZAGADNIENIE PRZYNALEŻNOŚCI ETNICZNO-JĘZYKOWEJ
PRAWOSŁAWNYCH MIESZKAŃCÓW POWIATU HAJNOWSKIEGO NA BIAŁOSTOCCZYŹNIE, str. 23-39
Michał Sajewicz
1. MIĘDZY ŚWIADOMOŚCIĄ ETNICZNĄ A NARODOWĄ.
PRAWOSŁAWNI (TUTEJSI), POLACY -PRAWOSŁAWNI, BIAŁORUSINI, UKRAIŃCY
Badacze zajmują zróżnicowane stanowisko w kwestii charakteru i stopnia zaawansowania świadomości narodowej prawosławnych mieszkańców Białostocczyzny. Niektórzy z nich zaliczają do narodu białoruskiego całą ludność prawosławną Białostocczyzny niezależnie od stanu jej świadomości narodowej i języka, którym się posługuje. Takie stanowisko zajmuje także większość działaczy miejscowych organizacji białoruskich, jak również liczni dziennikarze, którzy zamieszczają swoje publikacje w regionalnej prasie polsko- i białoruskojęzycznej. Oparcie się tylko na kryterium wyznaniowym spowodowało, że za Białorusinów uważa się nie tylko ludność białoruskojęzyczną spod Sokółki, Krynek, Jałówki, Gródka, Michałowa, Narewki i Białowieży, lecz również ukraińskojęzycznych mieszkańców okolic Siemiatycz, Milejczyc, Kleszczeli, Orli, Bielska Podlaskiego i Hajnówki, których przodkowie wywodzą się z południa – z Wołynia i spod Brześcia [AGWB 1, Mapy pomocnicze, V. Kierunki i zasięgi osadnictwa w wiekach XIV-XVIII]. Gwary, którymi posługuje się ta ludność, zawierają wiele cech charakterystycznych dla obszaru ukraińskojęzycznego, w tym takie, jak okanie, dyspalatalizacja spółgłosek przed *e, a także często przed */, miękkie *c, a nawet, choć na ograniczonym terenie, ikawizm [AGWB 1, Mapy lingwistyczne i komentarze, 1. Główne linie podziału fonetycznego badanych dialektów Białostocczyzny; Kondratiuk 1964; Smułkowa 1968]. Zasygnalizowane podejście należy uznać za kontynuację, być może nieraz nieuświadomioną, koncepcji narzuconej przez ideologów radzieckich, którzy nie licząc się z kryteriami historycznymi (procesy osadnicze), językowymi i świadomo-…
