Gwary Północnego Podlasia
Stowarzyszenie Dziedzictwo Podlasia, Bielsk Podlaski – Puchły 2008
O STATUSIE GWAR PODLASKICH (MIĘDZYRZECZE WŁODAWKII NARWI) str. 55-61
Hryhorij Arkuszyn
Na temat gwar podlaskich istnieje dosyć bogata literatura, pisali o nich (specjalnie i przy okazji) nie tylko językoznawcy, ale również folkloryści, pisarze, etnografowie, historycy, np. w drugiej połowie XIX wieku: 0. Potebnia, K. Mychalczuk, P. Żytecki, I. Neczuj-Łewycki, S. Żełechiwski, P. Czubyński, M. Janczuk, W. Szymanowski i inni, w pierwszej połowie XX wieku – I. Bessaraba, I. Ziłynski, W. Hanców, W. Kuraszkiewicz, J. Tokarski, J. Tarnacki, w drugiej połowie XX w. – M. Lesiów, S. Warchoł, j. Bartmiński, F. Czyżewski, M. Sajewicz, B. Janiak, M. Kondratiuk, ]. Hawryluk, G. Kuprianowicz, J. Ignatiuk oraz wielu innych. Można więc stwierdzić, że język ludowy Podlasian jest dokładnie zbadany (dokładniej patrz: Lesiów 1997: [292-399]).
Do dzisiaj istnieje jednak problem, pozornie niewielki – do którego języka przynależą gwary terytorium międzyrzecza Włodawki i Narwi: polskiego, białoruskiego czy ukraińskiego. Bezsprzecznie w ostatnim tysiącleciu na tym terytorium odbywały się różne ruchy migracyjne, wchodziło ono w skład różnych państw, a gwarom peryferyjnym (w naszym przypadku podlaskim), jak wiadomo, są właściwe nie tylko zjawiska interferencyjne – zachowują one także dawne cechy, utracone przez gwary centralne, przez co takie leksemy, czy też formy gramatyczne nie stały się i nie mogły się stać normą języka literackiego. Jeszcze jeden ważny szczegół – współczesne oderwanie gwar podlaskich od innych wschodniosłowiańskich oraz nieznaczny wpływ na nie języka literackiego, z wyjątkiem polskiego, po części białoruskiego, dało możliwość „zakonserwowania” takiej osobliwości, jak dyftongi, które nie występują w obecnych gwarach wołyńsko-poleskich oraz brzeskich.
Zajmiemy się tylko jedną cechą fonetyczną gwar podlaskich – dźwiękami występującymi w miejscu dawnego jat’ (i, e), czyli jego współczesnymi kontynuantami.
Jak podkreśla znany w świecie językoznawca ukraiński J. Szewelow, „wymowę e z najdawniejszych zachowanych zabytków trudno bezpośrednio określić, dlatego że litera „b była używana bez przerwy aż do XIX wieku i prostych wskazówek co do sposobu jej wymowy w języku staroukraińskim nie ma [Szewelow 2002: 255]. I dalej: „W ciągu całego okresu staroukraińskiego litera i była zapisywana nadzwyczaj po-…
Załączniki
| Plik | Wielkość pliku |
|---|---|
status gwar podlaskich hryhorij arkuszyn
|
855 KB |