14-15 listopada 2025 r. w Bielsku Podlaskim odbyła się IX Podlaska Ukraińska Konferencja Naukowa „Etnos ukraiński Podlasia wobec wyzwań XXI wieku” (w 20. rocznicę uchwalenia ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym). Jej centralnym tematem było funkcjonowanie etnosu ukraińskiego Podlasia w pierwszej ćwierci XXI wieku. Sytuacja ukraińskojęzycznej ludności regionu i jej potomków w realiach początku trzeciego tysiąclecia została przedstawiona w szerokiej i różnorodnej perspektywie. Szczególny kontekst dla tegorocznej konferencji wprowadziła 20. rocznica uchwalenia w Polsce ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym, którą obchodzimy w tym roku.
Związek Ukraińców Podlasia był jednym ze współorganizatorów konferencji.
Podczas najważniejszego wydarzenia naukowego środowiska ukraińskiego Podlasia odbyło się siedem sesji:
– Sesja I „Życie ukraińskie na Podlasiu w pierwszej ćwierci XXI wieku”
– Sesja II „Język ukraiński Podlasia – stan i próby redefinicji klasyfikacji językowej”
– Sesja III „Z badań środowiska naukowego Podlasia”
– Sesja IV „Mniejszości narodowe w Polsce na tle europejskim”
– Sesja V „Historia i kultura Podlasia oraz sąsiednich regionów”
– Sesja VІ „Z dziejów Kościoła prawosławnego”
– Sesja VII „Ukraińskojęzyczna literatura Podlasia”
Odbyło się też szereg innych wydarzeń:
– Debata „Mniejszości narodowe i etniczne w Polsce w 20-lecie ustawy o mniejszościach – co dalej?”
– Otwarcie wystawy „Wydawnictwa ukraińskiego środowiska Podlasia pierwszej ćwierci XXI wieku”
– Otwarcie wystawy „Ukraiński Zespół Pieśni i Tańca Ranok (1995-2025)”
– Prezentacja „Słownika gwar ukraińskich Podlasia” profesora Hryhorija Arkuszyna z okazji 30-lecia jego badań naukowych na Podlasiu
– Prezentacja książki Jurija Hawryluka „Kraina horodyszcz i cyrylicy. Szkice z dziejów Podlaszan” (Bielsk Podlaski 2025)
– Prezentacja laureatek Podlaskiej Nagrody Naukowo-Literackiej za 2025 rok: Ireny Wiszenko i Elżbiety Nielipińskiej
– Benefis „30 lat ukraińskich programów telewizyjnych na Podlasiu (1995-2025)”
– Koncert Zespołu Śpiewaczego „Dobryna”.
Podczas konferencji były prezentowane wystawy „Wydawnictwa ukraińskiego środowiska Podlasia pierwszej ćwierci XXI wieku” oraz „Ukraiński Zespół Pieśni i Tańca Ranok (1995-2025)”, a także „Bielski ręcznik obrzędowy” (Aliny Dębowskiej-Jankiewicz) oraz wystawa obrazów podlaskiego artysty Daniela Gromadzkiego „Podlaskie pejzaże”.
Organizatorem konferencji był Podlaski Instytut Naukowy, współorganizatorami: Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk, Komisja Polsko-Ukraińskich Związków Kulturowych Polskiej Akademii Nauk Oddział w Lublinie, Związek Ukraińców Podlasia, Miejska Biblioteka Publiczna w Bielsku Podlaskim.
Konferencja była przeprowadzona w formacie hybrydowym – odbywały się obrady stacjonarne w Miejskiej Bibliotece Publicznej w Bielsku Podlaskim, zaś część referentów występowała online. Transmisja online konferencji była dostępna na profilach Podlaskiego Instytutu Naukowego na Facebooku oraz w YouTube. Zapis konferencji można obejrzeć na profilu Instytutu w YouTube:
Dzień pierwszy: https://www.youtube.com/watch?v=pVx_6YLBqRo
Dzień drugi: https://www.youtube.com/watch?v=yteRWYwz-yY
